Soms zit ik thuis achter de piano zonder enig idee wat ik ga spelen. Ik hou mijn handen gewoon boven de toetsen en wacht. Niet passief, eerder nieuwsgierig, alsof er ergens al een melodie klinkt, die alleen nog de weg naar mijn vingers moet vinden. Collega-componisten herkennen dit meteen. Je verzint een melodie meestal niet, maar hij was er eigenlijk al. En als het lukt om die muziek dan daadwerkelijk tot leven te wekken geeft dat een goed gevoel.
Daar moest ik aan denken toen ik samen met Keimpe de Heer een leiderschapsprogrammavoor de Baak voorbereidde. Daarin ging het onder andere over “Theory U” van organisatiewetenschapper Otto Scharmer, over luisteren op verschillende niveaus:
👉 Niveau 1: downloaden.
Je luistert en hoort datgene dat je al weet. Heel herkenbaar: iemand begint te praten en jij weet natuurlijk allang waar het heen gaat, dus je knipt een beetje van ja, en wacht ondertussen netjes op je beurt, tot het moment dat je eindelijk kan reageren. (en in je reactie laat je uiteraard ook even doorschemeren dat je het allemaal al wist… 😉 )
👉 Niveau 2: feitelijk luisteren.
Je registreert wat afwijkt van je verwachting. Een collega zegt iets dat je niet zag aankomen, en heel even ben je scherp. Je hoort het verschil. Luister je op dit niveau, dan wint je nieuwsgierigheid het.
👉 Niveau 3: empathisch luisteren.
Je verplaatst je echt in de ander, en hoort niet alleen de woorden, maar ook wat erachter zit. Je luistert dan met een open hart, volgens Scharmer. Hier stoppen de meeste luistertrainingen en dat is zonde.
👉 Niveau 4: Generatief luisteren
Hier onderscheidt Otto Scharmer zich. Hij heeft het over “luisteren naar wat nog wil ontstaan”. Niet naar wat er is of was, maar naar wat er nog niet is, maar toch al voelbaar in de lucht van een gesprek hangt.
Aan de piano
Dat is in feite wat er gebeurt aan die piano. Ik luister dan niet naar een melodie die er al is. Ik luister naar een melodie die nog geboren wil worden. En zodra ik daar de ruimte voor maak (in plaats van meteen een akkoord te forceren dat ik toch al ken), dan wordt het interessant en ontstaat er meestal verrassende muziek.
Vergaderzaal
Vervang de piano nu eens door een vergaderzaal. Een team dat alleen downloadt, herhaalt zichzelf eindeloos in nieuwe woorden voor hetzelfde probleem. Een team dat op niveau 4 luistert merkt dat er een nieuw idee wil ontstaan, nog voordat iemand het hardop zegt. Soms is het genoeg om een stilte te laten vallen om tot een briljante oplossing te komen. Of tot een ongekende melodie.
Mooiste melodiën
Samen met Keimpe de Heer gingen we vanuit dit principe aan de slag met een groep bij de Baak. Met input van de deelnemers lieten we samen de mooiste melodieën ontstaan. En die werkwijze zorgde weer voor mooie ideeën en inzichten over leiderschap.
